1.<\/p>\n
Na ten koncert czekali\u015bmy z niecierpliwo\u015bci\u0105 i pytanie, jaki te\u017c oka\u017ce si\u0119 ten inny \u201eDon Giovanni\u201d, kt\u00f3ry wyszed\u0142 spod innego pi\u00f3ra ni\u017c mozartowskie?<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, \u201eDon Giovanni, ossia Il convitato di pietra\u201d Giuseppe Gazzanigi z librettem Giovanniego Bertatiego nie jest dzie\u0142em zupe\u0142nie nieznanym jak m\u00f3g\u0142by sugerowa\u0107 tytu\u0142 festiwalowego cyklu \u201eNieznane opery\u201d. S\u0105 nagrania opublikowane na p\u0142ytach, na YouTubie mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 zapis inscenizacji tej opery, np. z Teatro Colon. A jednak wys\u0142uchanie utworu na \u017cywo to inna sprawa, cz\u0119sto zmienia to perspektyw\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n Dyrygent \u0141ukasz Borowicz, kt\u00f3ry dyrygowa\u0142 festiwalowym wykonaniem Gazzanigi, twierdzi, \u017ce nie by\u0142oby \u201eDon Giovanniego\u201d Mozarta, gdyby nie jego w\u0142oski poprzednik. Zar\u00f3wno Mozart, jak i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z nim przy pisaniu libretta Lorenzo da Ponte czerpali pono\u0107 pe\u0142nymi gar\u015bciami z Gazzanigi, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o rozwi\u0105zania dramaturgiczne, co nie by\u0142o w tamtych czasach czym\u015b niespotykanym \u2013 wprost przeciwnie, kompozytorzy i libreci\u015bci si\u0119gali do dzie\u0142 innych tw\u00f3rc\u00f3w jak do w\u0142asnych, a i w\u0142asne eksploatowali na poczet nowych produkcji.<\/p>\n S\u0105 pewne r\u00f3\u017cnice, np. u Gazzanigi Donna Elvira ma nieco wi\u0119cej do powiedzenia, tabun uwiedzionych kobiet jest powi\u0119kszony o Donn\u0119 Ximen\u0119. Poza tym jest wszystko – aria katalogowa s\u0142u\u017c\u0105cego Don Giovanniego, pojedynek z Komandorem, wizyta na cmentarzu, zaloty do s\u0142u\u017c\u0105cej i toast Don Giovanniego (\u201eBrindisi\u201d) przed ostatni\u0105 uczt\u0105, na kt\u00f3r\u0105 zaprosi\u0142 pos\u0105g swej ofiary.<\/p>\n 2.<\/p>\n Na opracowanie libretta i muzyki Mozart i Da Ponte mieli czas \u2013 premiera Gazzanigi odby\u0142a si\u0119 5 lutego 1787 r. w Wenecji, nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej Mozart otrzyma\u0142 z Pragi kolejne zam\u00f3wienie operowe, a Da Ponte postanowi\u0142 skorzysta\u0107 z gotowego libretta Bertatiego. Min\u0119\u0142o osiem miesi\u0119cy i 29 pa\u017adziernika 1787 r. Praga oklaskiwa\u0142a Mozartowsk\u0105 wersj\u0119. Jest ona oczywi\u015bcie bardziej pog\u0142\u0119biona od w\u0142oskiej \u2013 Gazzaniga by\u0142 dobrym kompozytorem, ale bardzo konwencjonalnym.<\/p>\n S\u0142uchaj\u0105c w pi\u0105tkowy wiecz\u00f3r w Filharmonii Narodowej jego \u201eDon Giovanniego\u201d, trudno by\u0142o mi uwierzy\u0107, \u017ce oba te dzie\u0142a powsta\u0142y w tej samej epoce, ba! w tym samym roku. E.T.A. Hoffmann uwa\u017ca\u0142 \u201eDon Giovanniego\u201d Mozarta za pierwsze objawienie romantyzmu. U Gazzanigi niczego takiego nie s\u0142ycha\u0107, chocia\u017c i w jego operze, kt\u00f3rej akcja zmie\u015bci\u0142a si\u0119 w jednym akcie, pojawia si\u0119 duch Komandora, a piek\u0142o otwiera si\u0119 przed tytu\u0142owym bohaterem, kt\u00f3ry umiera w niewys\u0142owionych m\u0119czarniach. A jednak tchnienia romantyzmu nie ma.<\/p>\n S\u0142uchali\u015bmy wersji koncertowej, bez inscenizacji, cho\u0107 z pewnymi elementami teatralnymi i mniej lub bardziej wyra\u017an\u0105 gr\u0105 aktorsk\u0105 (Natalia Rubi\u015b, Robert Gierlach, Anna Bernacka). Wielu rzeczy trzeba wi\u0119c by\u0142o si\u0119 domy\u015bla\u0107, przy czym muzyka nie by\u0142a na tyle sugestywna, aby wyobra\u017ania si\u0119 poruszy\u0142a. By\u0107 mo\u017ce taka opera potrzebuje teatru, cho\u0107by tak skromnego jak commedia dell\u2019arte, w kt\u00f3rym pewne sytuacje, jak lawirowanie uwodziciela mi\u0119dzy trzema kobietami naraz w tym samym czasie, by\u0142yby bardziej czytelne i m\u00f3g\u0142by si\u0119 ujawni\u0107 ich komizm.<\/p>\n Opera ta powsta\u0142a przecie\u017c dla Wenecji, kt\u00f3ra sama przecie\u017c jest scen\u0105 i przegl\u0105da si\u0119 w wodzie jak narcyz, rozmi\u0142owana by\u0142a w operze i w ka\u017cdej formie teatru, by przypomnie\u0107 maski i karnawa\u0142y. St\u0105d tej u Gazzanigi wyra\u017any uk\u0142on w stron\u0119 ogl\u0105daj\u0105cych premier\u0119 wenecjan \u2013 oto Pasquariello (u Mozarta Leporello) \u015bpiewany przez Roberta Gierlacha wychwala s\u0142odycz i wdzi\u0119k w\u0142oskich kobiet, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b wenecjanek, a jego pan skwapliwie do\u0142\u0105cza do tego hymnu pochwalnego.<\/p>\n 3.<\/p>\n Kim jest Don Giovanni u Gazzanigi? Gazzaniga nie potrafi\u0142 wyposa\u017cy\u0107 tej postaci w genialne arie ukazuj\u0105ce brawur\u0119 tytu\u0142owego bohatera i jego wyzwanie rzucone \u015bwiatu, aby bawi\u0107 si\u0119 bez wzgl\u0119du na wszystkie spo\u0142eczne nakazy i zakazy. Don Giovanni to posta\u0107 komiczna, bo i samej operze Gazzanigi bli\u017cej jest do farsy ni\u017c do dramma giocoso<\/i>. Komiczny, by nie rzec groteskowy jest apetyt g\u0142\u00f3wnego bohatera na kobiety, przez co on sam wydaje si\u0119 wybrykiem natury, a nie postaci\u0105 o sile archetypu. To do\u015b\u0107 p\u0142aska posta\u0107, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 typowa dla liberty\u0144skich czas\u00f3w, w kt\u00f3rych powsta\u0142a opera. Mo\u017ce to karykatura wielkopa\u0144skiego libertyna, z kt\u00f3rej mia\u0142a si\u0119 po\u015bmia\u0107 wenecka publiczno\u015b\u0107? Powagi i atrakcyjno\u015bci temu Don Giovanniemu ujmuje tak\u017ce to, \u017ce jest to partia napisana na tenor, co wi\u0119cej w interpretacji Aleksandra Kunacha protagonista nie zyska\u0142 na atrakcyjno\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n Bardzo przekonuj\u0105cym Pasquariellem, s\u0142u\u017c\u0105cym, kt\u00f3ry bez przerwy komentuje poczynania swego pana, cho\u0107 sam sporo na nich korzysta, by\u0142 Robert Gierlach. Artysta ten z olbrzymim do\u015bwiadczeniem nabytym w najlepszej szkole operowej, jak\u0105 za Stefana Sutkowskiego by\u0142a Warszawska Opera Kameralna, \u015bpiewa\u0142 swego czasu w „Don Giovannim” Mozarta i parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105, i Leporella. Komandorem w Gazzanidze by\u0142 jego brat, bas Wojtek Gierlach, fantastyczny Leporello z „Don Giovanniego” w inscenizacji Mariusza Treli\u0144skiego w Operze Narodowej w Warszawie.<\/p>\n Mia\u0142am jednak wra\u017cenie, \u017ce ciekawsze wokalnie role stworzy\u0142y \u015bpiewaczki: Natalia Rubi\u015b jako temperamentna Donna Elvira, kt\u00f3ra z si\u0142\u0105 tygrysicy walczy o paskudnika, kt\u00f3ry nikomu nie chce by\u0107 wierny, Katarzyna Belkius (Donna Anna), Zuzanna Nalewajek (Donna Ximena) i bardzo zabawna Anna Bernacka w roli Maturiny (Zerliny), wie\u015bniaczki, kt\u00f3r\u0105 oczarowa\u0142y czu\u0142e s\u0142\u00f3wka podrywacza. Gdyby nie kilka wpadek intonacyjnych, by\u0142yby to znakomite role, ale i tak o\u017cywi\u0142y wykonanie.<\/p>\n Wszyscy natomiast znakomicie podawali recytatywy secco (akompaniament basso continuo), kt\u00f3rych bardzo du\u017co jest w partyturze Gazzanigi, zw\u0142aszcza Karol Koz\u0142owski jako Don Ottavio dobrze wczuwa\u0142 si\u0119 w tre\u015b\u0107 tych melodycznych werset\u00f3w.<\/p>\n Du\u017ce brawa nale\u017c\u0105 si\u0119 Orkiestrze Filharmonii Pozna\u0144skiej, kt\u00f3ra XVIII-wieczn\u0105 partytur\u0119 wykona\u0142a bardzo stylowo \u2013 z precyzj\u0105 artykulacji i rytmu, z du\u017c\u0105 doz\u0105 niezb\u0119dnej energii i swady. Orkiestra gra\u0142a wprawdzie na instrumentach wsp\u00f3\u0142czesnych, ale towarzyszy\u0142a jej sekcja basso continuo (Maria Banaszkiewicz-Bry\u0142a – klawesyn, Maria Liszkowska-Sikorska – wiolonczela). Uznanie dla dyrygentki Agaty Zaj\u0105c, kt\u00f3ra przygotowa\u0142a zesp\u00f3\u0142, i dla \u0141ukasza Borowicza za sprawne i niezawodne poprowadzenie ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n Anna S. D\u0119bowska<\/strong><\/p>\n Pi\u0105tek, 8 kwietnia 2022, godz. 19:30, Filharmonia Narodowa w Warszawie<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 1. Na ten koncert czekali\u015bmy z niecierpliwo\u015bci\u0105 i pytanie, jaki te\u017c oka\u017ce si\u0119 ten inny \u201eDon Giovanni\u201d, kt\u00f3ry wyszed\u0142 spod innego pi\u00f3ra ni\u017c mozartowskie? Oczywi\u015bcie, \u201eDon Giovanni, ossia Il convitato di pietra\u201d Giuseppe Gazzanigi z librettem Giovanniego Bertatiego nie jest dzie\u0142em zupe\u0142nie nieznanym jak m\u00f3g\u0142by sugerowa\u0107 tytu\u0142 festiwalowego cyklu \u201eNieznane opery\u201d. S\u0105 nagrania opublikowane na […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1019","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1019"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1023,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1019\/revisions\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/recenzje\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}