Festiwal Krzysztofa Pendereckiego to jubileuszowy cykl koncertów prezentujących bogactwo twórczości kompozytora – od awangardy i kameralistyki po symfonie oraz monumentalne dzieła wokalno-instrumentalne.
Festiwal Krzysztofa Pendereckiego był cyklem wydarzeń poświęconych twórczości jednego z najważniejszych polskich kompozytorów XX i XXI wieku.
Jubileuszowe spotkania w Warszawie gromadziły wybitnych solistów, dyrygentów, orkiestry i chóry związane artystycznie z Krzysztofem Pendereckim. Pozwalały słuchaczom prześledzić jego twórczą drogę – od awangardowych poszukiwań i sonoryzmu po monumentalne dzieła symfoniczne, wokalno-instrumentalne oraz pełną skupienia muzykę kameralną.
Festiwal powstał z potrzeby ukazania bogactwa i różnorodności muzycznego świata Krzysztofa Pendereckiego. Nie był jedynie przeglądem najbardziej znanych kompozycji. Tworzył przestrzeń do spotkania z dziełami reprezentującymi różne okresy twórczości Mistrza – od utworów młodzieńczych i eksperymentalnych, przez kameralistykę, koncerty i symfonie, aż po wielkie formy chóralne i oratoryjne.
Kolejne edycje Festiwalu były zarazem celebracją jubileuszy Krzysztofa Pendereckiego. Organizowano je co pięć lat, z okazji 75., 80., 85. oraz 90. rocznicy urodzin kompozytora. Jubileuszowy charakter Festiwalu nadawał koncertom szczególny wymiar. Za życia Mistrza stanowiły wyraz uznania dla jego dorobku, a ostatnia edycja stała się hołdem złożonym jego pamięci i artystycznemu dziedzictwu.
Ważną częścią idei Festiwalu był bezpośredni związek wykonawców z kompozytorem. Na scenie pojawiali się jego wieloletni przyjaciele, pierwsi interpretatorzy dzieł, a także artyści młodego pokolenia. W ten sposób kolejne koncerty łączyły pamięć, osobiste doświadczenie i żywą interpretację.
Krzysztof Penderecki
Projekt odbywał się w Warszawie w latach 2008, 2013, 2018 i 2023. Każdy z Festiwali był związany z ważną rocznicą urodzin kompozytora i miał własny profil programowy.
Pierwsza warszawska edycja Festiwalu odbyła się w dniach 20–23 listopada 2008 roku i była kulminacją obchodów 75. urodzin Krzysztofa Pendereckiego. Program ukazywał szeroką panoramę jego twórczości – od awangardowych Polymorphii, Capriccia i I Symfonii, przez muzykę kameralną i koncertową, aż po monumentalne Siedem bram Jerozolimy. Wśród szczególnych wydarzeń znalazły się światowe prawykonanie III Kwartetu smyczkowego w interpretacji Shanghai Quartet oraz polskie prawykonanie Koncertu na róg.
Koncerty odbywały się m.in. w Filharmonii Narodowej, Zamku Królewskim i Teatrze Wielkim Operze Narodowej. Festiwal zakończyło 23 listopada, w dniu urodzin kompozytora, multimedialne wykonanie Siedmiu bram Jerozolimy pod jego batutą, zarejestrowane przez Telewizję Polską.
Festiwal z okazji 80. urodzin Krzysztofa Pendereckiego odbył się w Warszawie w dniach 17–23 listopada 2013 roku. Program, współtworzony przez samego kompozytora, obejmował jego najważniejsze dzieła kameralne, symfoniczne i wokalno-instrumentalne, m.in. Tren – Ofiarom Hiroszimy, Te Deum, III Symfonię, Siedem bram Jerozolimy, Concerto grosso i Credo. Koncertami kierowało 19 dyrygentów, wśród nich Charles Dutoit, Walerij Giergijew, Lorin Maazel, Jacek Kaspszyk, Jerzy Maksymiuk i Krzysztof Urbański. W gronie solistów znaleźli się m.in. Anne-Sophie Mutter, Julian Rachlin, Barry Douglas, Jurij Baszmet, Michel Lethiec i Arto Noras.
Festiwal rozpoczął koncert kameralny na Zamku Królewskim, a jego kulminacją był finał w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej, zorganizowany 23 listopada, dokładnie w dniu 80. urodzin Mistrza. Podczas koncertu wykonano Tren – Ofiarom Hiroszimy, Duo concertante, Concerto grosso oraz Credo. Honorowy patronat nad Festiwalem objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski.
Obchody 85. urodzin Krzysztofa Pendereckiego odbyły się w Warszawie w dniach 16–23 listopada 2018 roku w ramach kolejnej edycji Festiwalu. Program miał charakter rozległej retrospektywy i obejmował siedem koncertów symfonicznych, trzy koncerty kameralne oraz uroczystą mszę z wykonaniem Missa brevis. Zabrzmiały m.in. I Symfonia, II Symfonia, IV Symfonia, V Symfonia i VI Symfonia, Credo, Dies illa, II Koncert skrzypcowy Metamorfozy, Concerto grosso oraz Powiało na mnie morze snów… Pieśni zadumy i nostalgii. Szczególnym wydarzeniem było światowe prawykonanie Tria fortepianowego, połączone z debiutem zespołu Penderecki Piano Trio.
Kulminacją edycji był koncert 23 listopada w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej, zorganizowany dokładnie w dniu 85. urodzin Mistrza. W Festiwalu uczestniczyli jego wieloletni przyjaciele i wybitni interpretatorzy jego muzyki, m.in. Anne-Sophie Mutter, Frans Helmerson, Ivan Monighetti i Arto Noras. Za pulpitem dyrygenckim stanęli m.in. Krzysztof Penderecki, Maciej Tworek i Christoph Eschenbach.
Ostatnia edycja Festiwalu odbyła się w Warszawie w dniach 22–26 listopada 2023 roku, w 90. rocznicę urodzin Krzysztofa Pendereckiego. Po śmierci kompozytora wydarzenie przybrało formę hołdu składanego jego pamięci przez wieloletnich przyjaciół, współpracowników oraz artystów młodego pokolenia. Muzykę Pendereckiego zestawiono z dziełami dwóch innych polskich jubilatów – Witolda Lutosławskiego i Henryka Mikołaja Góreckiego – ukazując zarówno artystyczne powinowactwa, jak i odrębność języków trzech kompozytorów.
Festiwal otworzył koncert kameralny z udziałem m.in. Arto Norasa, Michela Lethieca, Leticii Moreno, Claudio Bohórqueza, Łukasza Krupińskiego, Jurka Dybała i Kwartetu Dafô. Anne-Sophie Mutter wykonała dedykowany jej II Koncert skrzypcowy Metamorfozy z Orkiestrą Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Andrzeja Boreyki, a Orkiestra i Chór Filharmonii Krakowskiej pod batutą Alexandra Humali zaprezentowały Te Deum. Jubileuszową edycję zwieńczyło wykonanie Credo w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej pod dyrekcją Macieja Tworka.
Programy Festiwalu ukazywały niezwykłą rozpiętość twórczości Pendereckiego. Obok dzieł, które współtworzyły język europejskiej awangardy, pojawiały się kompozycje zwracające się ku tradycji, duchowości, poezji i naturze. Monumentalne formy oratoryjne sąsiadowały z intymnymi utworami kameralnymi, a znane arcydzieła – z kompozycjami wykonywanymi rzadko lub prezentowanymi po raz pierwszy.
Ta różnorodność pozwalała spojrzeć na dorobek kompozytora jak na konsekwentnie rozwijającą się opowieść o buncie i poszukiwaniu, pamięci i przemijaniu, sacrum i odpowiedzialności artysty. Festiwal przypominał zarazem, że muzyka Pendereckiego pozostaje żywa wtedy, gdy jest wykonywana, interpretowana i odkrywana na nowo.
Za realizację projektu odpowiadało Stowarzyszenie im. Ludwiga van Beethovena, kierowane artystycznie przez Elżbietę Penderecką, we współpracy z najważniejszymi instytucjami muzycznymi w Polsce. W poszczególnych edycjach partnerami i współorganizatorami były m.in. Filharmonia Narodowa, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego, Narodowe Centrum Kultury, Program 2 Polskiego Radia, Sinfonia Varsovia oraz inne orkiestry, chóry i instytucje kultury.
Festiwal Krzysztofa Pendereckiego pozostawił po sobie bogatą dokumentację koncertów, spotkań artystycznych i jubileuszowych interpretacji. Był świadectwem wyjątkowej pozycji kompozytora w kulturze polskiej i światowej, a zarazem miejscem spotkania artystów różnych generacji.
11/2023
Katalog Festiwalowy
Warszawa, 22–26 listopada 2023
