Uchwycenie niezwyk\u0142o\u015bci sztuki Beethovena stanowi\u0142o ju\u017c u wsp\u00f3\u0142czesnych mu punkt wyj\u015bcia do poszukiwa\u0144 \u017ar\u00f3de\u0142 jego geniuszu. Beethoven tworzy\u0142 na prze\u0142omie dw\u00f3ch stuleci i dw\u00f3ch epok \u2013 klasycyzmu i romantyzmu. Z jednej wi\u0119c strony z sta\u0142 si\u0119 wyrazicielem klasycystycznych idea\u0142\u00f3w afirmacji \u017cycia. Od klasyk\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0142o go jednak ogromne zaanga\u017cowanie w idee okresu \u201eburz i napor\u00f3w\u201d, w idee Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Beethoven przede wszystkim pragn\u0105\u0142 szuka\u0107 w muzyce nowych \u015brodk\u00f3w wyrazu. By\u0142 eksperymentatorem zar\u00f3wno w zakresie strony wyrazowej jak i formalnej. Ogromne bogactwo pomys\u0142\u00f3w muzycznych wp\u0142ywa\u0142o na nowatorstwo formy jego kompozycji oraz ich artystycznego wyrazu.<\/p>\n
Utwory Beethovena, przesi\u0105kni\u0119te dramatyzmem, duchem walki, ide\u0105 wolno\u015bci, nie mie\u015bci\u0142y si\u0119 w przyj\u0119tych w jego czasach konwencjach stylistyczno-formalno-estetycznych. Warsztat kompozytorski, wypracowany przez Beethovena sta\u0142 si\u0119 punktem wyj\u015bcia rozwoju muzyki XIX wieku. Od romantyk\u00f3w jednak r\u00f3\u017cni kompozytora aktywny stosunek do rzeczywisto\u015bci, na kt\u00f3r\u0105 XIX wieczni tw\u00f3rcy patrzyli przez pryzmat liryzmu i mistycyzmu.<\/p>\n
Z pewno\u015bci\u0105 Beethoven by\u0142 najbardziej indywidualnym z wielkich muzyk\u00f3w. W jego sztuce mamy poczucie osobistego zaanga\u017cowania. S\u0142yszymy, jak si\u0119 gniewa, u\u015bmiecha, cierpi, weseli. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 to doskona\u0142a synteza tre\u015bci muzycznych i ludzkich. Na drodze tej syntezy, tej chemii, stworzy\u0142 muzyk\u0119 kt\u00f3ra dociera i do ludzi prostych i do znawc\u00f3w. Beethoven m\u00f3wi\u0142 bowiem j\u0119zykiem wszystkich ludzi.<\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Beethovena<\/b><\/p>\n
Okres I \u2013 do 1802 roku<\/b><\/i>
\nBeethoven koncentrowa\u0142 si\u0119 wtedy na muzyce fortepianowej i kameralnej, wypr\u00f3bowuj\u0105c r\u00f3\u017cne zestawy instrument\u00f3w. Z m\u0142odzie\u0144czego dorobku Beethovena z okresu pobytu w Bonn, czyli do roku 1792, pochodzi wiele kompozycji, kt\u00f3re cho\u0107 nie zyska\u0142y wielkiego powodzenia, dowodz\u0105 poszukiwania przez kompozytora w\u0142asnej koncepcji muzycznej. Poza Oktetem Es-dur op. 103 na instrumenty d\u0119te, okoliczno\u015bciowymi kantatami i muzyk\u0105 do Ritterballett, kompozytor tworzy\u0142 du\u017co muzyki fortepianowej. Wida\u0107 w niej wyra\u017any wp\u0142yw stylistyki C.Ph.E. Bacha, Haydna, Mozarta.
\nJu\u017c w pierwszej kompozycji Beethovena, 9 wariacjach na temat marsza Dresslera zarysowuj\u0105 si\u0119 cechy, typowe dla stylu kompozytora: tonacja c-moll (kt\u00f3ra pojawi si\u0119 zar\u00f3wno w Sonacie patetycznej op. 13, jak i w V Symfonii), rytmy marszowe, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0107 b\u0119d\u0105 g\u0119sto w sonatach, symfoniach, mszy i oratorium oraz technika wariacji, doprowadzona przez Beethoven do mistrzostwa.<\/p>\n
W okresie bo\u0144skim uprawia kompozytor form\u0119 wariacji, a tak\u017ce muzyk\u0119 kameraln\u0105, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 powierza fortepianowi. Pisywa\u0142 wtedy tak\u017ce kwartety fortepianowe, gatunek, do kt\u00f3rego nie powr\u00f3ci ju\u017c p\u00f3\u017aniej. Spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego dorobku z tego okresu stanowi\u0105 tak\u017ce pie\u015bni solowe z fortepianem.<\/p>\n
We wczesnych latach sp\u0119dzonych w Wiedniu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Beethovena zdominowa\u0142a forma sonaty. Pojawia\u0142a si\u0119 ona w utworach fortepianowych, na fortepian i wiolonczel\u0119, na fortepian i skrzypce, w triach fortepianowych, koncertach fortepianowych oraz w muzyce na instrumenty smyczkowe i d\u0119te. Najwa\u017cniejszym nurtem jego pracy tw\u00f3rczej pozostawa\u0142a wi\u0119c muzyka fortepianowa, kt\u00f3r\u0105 uprawia\u0142 jako czynny pianista.<\/p>\n
Okres II \u2013 1802-1815<\/b><\/i>
\nW tym czasie dokonuje si\u0119 wyra\u017any zwrot w muzyce Beethovena, widoczny w jego wyst\u0105pieniu z form\u0105 symfonii. Mi\u0119dzy rokiem 1800-14 powsta\u0142a prawie ca\u0142a muzyka orkiestrowa kompozytora: 8 symfonii, uwertury koncertowe, III, IV i V koncert fortepianowy, Koncert potr\u00f3jny C-dur op. 56 na fortepian, skrzypce i wiolonczel\u0119, Koncert skrzypcowy D-dur, a tak\u017ce dzie\u0142a wokalno-instrumentalne \u2013 Fantazja c-moll op. 80 na fortepian, ch\u00f3r i orkiestr\u0119, jedyne oratorium Chrystus na G\u00f3rze Oliwnej, jedyna opera Fidelio.<\/p>\n
Najpe\u0142niej rozwin\u0105\u0142 kompozytor swoje artystyczne przes\u0142anie w symfoniach. Pierwsze dwie wykazuj\u0105 jeszcze wp\u0142ywy Haydna i Mozarta. W II Symfonii Beethoven wprowadza w III cz\u0119\u015bci scherzo zamiast menueta, kt\u00f3re wesz\u0142o do formy symfonii na sta\u0142e.<\/p>\n
Wyrazem rewolucyjnych tendencji sztuki kompozytora sta\u0142a si\u0119 III Symfonia, zwana \u201eEroik\u0105\u201d oraz V Symfonia, kt\u00f3r\u0105 w ca\u0142o\u015bci przenika motyw \u201elosu\u201d, jak okre\u015bla\u0142 to sam Beethoven. Z kolei VI Symfonia \u201ePastoralna\u201d nawi\u0105zuje do utwor\u00f3w programowych, wyra\u017ca zachwyt nad pi\u0119knem natury, o czym \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by programowe tytu\u0142y kolejnych cz\u0119\u015bci (np. Scena nad strumykiem, Burza). M\u00f3wi\u0105c o utworach programowych Beethovena, nale\u017cy wymieni\u0107 przede wszystkim Zwyci\u0119stwo Wellingtona albo bitwa pod Vittori\u0105 op. 91, z u\u017cyciem wystrza\u0142\u00f3w armatnich. W VII i VIII Symfonii kompozytor rozbudowa\u0142 sk\u0142ad orkiestry, przez co rozszerzy\u0142 wolumen brzmienia i wzbogaci\u0142 kolorystyk\u0119, staj\u0105c si\u0119 w tej dziedzinie nowatorem.<\/p>\n
Tendencje symfoniczne widoczne s\u0105 tak\u017ce w solowej muzyce fortepianowej kompozytora. Przy pomocy fortepianu uzyskiwa\u0142 barwy orkiestrowe, mi\u0119dzy innymi rozwijaj\u0105c technik\u0119 gry, zwi\u0119kszaj\u0105c obj\u0119to\u015b\u0107 skali d\u017awi\u0119kowej. Widoczne jest to mi\u0119dzy innymi w sonatach fortepianowych \u201eWaldsteinowskiej\u201d i \u201eAppasionacie, czy w wirtuozowskiej Sonacie \u201eKreutzerowskiej\u201d op. 47 na skrzypce i fortepian. Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015bci w tym okresie stanowi\u0105 tria i kwartety smyczkowe, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 bardzo istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 spu\u015bcizny kompozytora. Pocz\u0105tkowo w kwartetach opiera\u0142 si\u0119 jeszcze na wzorach klasycystycznych, aby wkr\u00f3tce ukaza\u0107 w nich \u015bwiat w\u0142asnej wyobra\u017ani d\u017awi\u0119kowej.<\/p>\n
Okres III \u2013 po roku 1815<\/b><\/i>
\nKompozytor pozostaje wierny muzyce fortepianowej, cho\u0107 tworzy w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c wybitne kwartety smyczkowe. Jednak przede wszystkim w ostatnim okresie pisze swe najwi\u0119ksze dzie\u0142a wokalno-instrumentalne: Missa Solemnis, w kt\u00f3rej technicznie i formalnie wykracza poza ramy liturgii i IX Symfoni\u0119.<\/p>\n
W swojej ostatniej symfonii Beethoven wprowadzi\u0142 ch\u00f3r i solist\u00f3w, tworz\u0105c nowy typ symfonii wokalno-instrumentalnej, do kt\u00f3rej nawi\u0105zywali p\u00f3\u017aniej Mendelssohn, Berlioz, Liszt i Mahler. IX Symfonia sta\u0142a si\u0119 najpe\u0142niejszym wyrazem idei dzie\u0142 Beethovena.<\/p>\n
W ostatnim okresie tw\u00f3rczo\u015bci kompozytor zrewolucjonizowa\u0142 form\u0119 kwartetu smyczkowego \u2013 wyszed\u0142 poza stosowan\u0105 dotychczas skal\u0119 instrument\u00f3w, pokaza\u0142 bogactwo palety \u015brodk\u00f3w artykulacyjnych, d\u017awi\u0119kowych i dynamicznych. Zrezygnowa\u0142 z 4 cz\u0119\u015bciowej budowy kwartetu, doprowadzaj\u0105c j\u0105 w op. 131 do 7 cz\u0119\u015bci. Stworzy\u0142 typ faktury kwartetu, kt\u00f3ry docenili i rozwin\u0119li dopiero kompozytorzy XX wieku.<\/p>\n
Ostatnie utwory kompozytora to tak\u017ce sonaty fortepianowe, w kt\u00f3rych dzi\u0119ki rozszerzonej skali fortepianu (C1-f4) m\u00f3g\u0142 w pe\u0142ni zaprezentowa\u0107 walory d\u017awi\u0119kowe instrumentu. Pokazywa\u0142 palet\u0119 brzmie\u0144 skrajnych rejestr\u00f3w, wyszukane efekty kolorystyczne, jak cho\u0107by szmerowe efekty trylu, zabawa niuansami brzmienia przy u\u017cyciu lewego peda\u0142u i pr\u00f3by wibracji d\u017awi\u0119ku fortepianu. Wprowadza\u0142 te\u017c w swoich sonatach oznaczenia wykonawcze po niemiecku, stanowi\u0105ce komentarze wyrazowo-programowe, wybiegaj\u0105c tym samym \u2013 jak i w innych dzie\u0142ach – daleko przed swoj\u0105 epok\u0119…<\/p>\n
<\/p>\n
Wa\u017cniejsze utwory Beethovena<\/b><\/i><\/p>\n
1798<\/strong>\u00a0 \u00a0I koncert fortepianowy C-dur op. 15 Uchwycenie niezwyk\u0142o\u015bci sztuki Beethovena stanowi\u0142o ju\u017c u wsp\u00f3\u0142czesnych mu punkt wyj\u015bcia do poszukiwa\u0144 \u017ar\u00f3de\u0142 jego geniuszu. Beethoven tworzy\u0142 na prze\u0142omie dw\u00f3ch stuleci i dw\u00f3ch epok \u2013 klasycyzmu i romantyzmu. Z jednej wi\u0119c strony z sta\u0142 si\u0119 wyrazicielem klasycystycznych idea\u0142\u00f3w afirmacji \u017cycia. Od klasyk\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0142o go jednak ogromne zaanga\u017cowanie w idee okresu \u201eburz i napor\u00f3w\u201d, w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-78","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-beethoven"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=78"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions\/83"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=78"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=78"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=78"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n1799<\/strong>\u00a0 \u00a0I symfonia C-dur op. 21, sonata c-moll op. 13 Patetyczna
\n1801<\/strong>\u00a0 \u00a0II koncert fortepianowy B-dur op. 19, muzyka do baletu Twory Prometeusza op.43, Sonata cis-moll op. 27 nr 2 Ksi\u0119\u017cycowa
\n1802<\/strong>\u00a0 \u00a0II symfonia D-dur op. 36, III koncert fortepianowy c-moll op. 37
\n1803<\/strong>\u00a0 \u00a0III symfonia Es-dur Eroica op.55, oratorium Chrystus na G\u00f3rze Oliwnej
\n1805<\/strong>\u00a0 \u00a0Sonata f-moll op. 57 Appasionata
\n1806<\/strong>\u00a0 \u00a0IV symfonia B-dur op.60, IV koncert fortepianowy G-dur op. 58, Koncert skrzypcowy D-dur op. 61, uwertura Leonora III op. 72
\n1807 \u00a0<\/strong> Msza C-dur op. 86, uwertura c-moll Corolian op. 62
\n1808 \u00a0<\/strong> V symfonia c-moll op. 67, VI symfonia F-dur op. 68 Pastoralna
\n1809 \u00a0<\/strong> V koncert fortepianowy Es-dur op. 73, kwartet smyczkowy Es- Dur op. 74 Harfowy
\n1810 \u00a0<\/strong> Uwertura Egmont
\n1812 \u00a0<\/strong> VII symfonia A-dur op. 92, VIII symfonia F-dur op.93
\n1814 \u00a0<\/strong> Opera Fidelio op. 72
\n1819 \u00a0<\/strong> Sonata fortepianowa B-dur op. 106 Hammerklavier
\n1823 \u00a0<\/strong> Missa Solemnis D-dur op. 123, 33 Wariacje C-dur op. 120 na temat walca Diabeliego
\n1824 \u00a0<\/strong> IX symfonia d-moll op. 125
\n1825 \u00a0<\/strong> Kwartet smyczkowy Es-dur op. 127 i B-dur op. 130
\n1826 \u00a0<\/strong> Kwartet smyczkowy a-moll op. 132, cis-moll op.131 i F-dur op. 135<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"