W ca\u0142ej wielowiekowej historii muzyki trudno o dzie\u0142o, kt\u00f3re nieodmiennie fascynuj\u0105c kolejne pokolenia meloman\u00f3w i muzyk\u00f3w wzbudza jednocze\u015bnie tyle sprzecznych emocji i kontrowersji. Mowa oczywi\u015bcie o Mozartowskim Requiem, kt\u00f3rego dzieje powstania spowija mg\u0142a tajemnicy, b\u0119d\u0105ca po\u017cywk\u0105 dla powstania wielu legend i teorii o niemal sensacyjnym wyd\u017awi\u0119ku. W\u0105tek napisanej przez Wolfganga Amadeusa mszy \u017ca\u0142obnej zaczyna si\u0119 14 lutego 1791 roku, kiedy to w wieku 21 lat umiera Anna hrabina Walsegg zu Stupach. Jej m\u0105\u017c \u2013 ekscentryczny muzyk-amator postanawia uczci\u0107 pami\u0119\u0107 zmar\u0142ej \u017cony zam\u00f3wieniem Requiem. Trzeba tu nadmieni\u0107, i\u017c Franz Graf von Walsegg zu Stupach dwa razy w tygodniu urz\u0105dza\u0142 koncerty, podczas kt\u00f3rych prezentowa\u0142 nowe, nikomu nieznane utwory, wcze\u015bniej zam\u00f3wione u wybitnych kompozytor\u00f3w, aby p\u00f3\u017aniej sam przedstawi\u0107 si\u0119 zgromadzonej publiczno\u015bci jako ich autor. Mozart otrzyma\u0142 zam\u00f3wienie na Requiem w \u015brodku lipca 1791, kiedy to w ekspresowym tempie rozpoczyna\u0142 komponowanie opery \u0141askawo\u015b\u0107 Tytusa. Msz\u0105 \u017ca\u0142obn\u0105 intensywniej zaj\u0105\u0142 si\u0119 dopiero w listopadzie; mi\u0119dzy 8 a 20 dniem tego miesi\u0105ca powsta\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzie\u0142a. 18 listopada nagle i z niezwyk\u0142ym impetem wybuch\u0142a choroba kompozytora, wok\u00f3\u0142 genezy kt\u00f3rej do dzisiaj trwaj\u0105 spory mozartowskich biograf\u00f3w. Je\u015bli wierzy\u0107 przyjacielowi Mozart\u00f3w Benediktowi Schackowi, pierwszemu odtw\u00f3rcy partii Tamina w Czarodziejskim flecie, to ostatnia pr\u00f3ba fragment\u00f3w dzie\u0142a odby\u0142a si\u0119 4 grudnia, czyli w dniu poprzedzaj\u0105cym \u015bmier\u0107 kompozytora. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas po wykonaniu 8 takt\u00f3w Lacrimosa w momencie, w kt\u00f3rym po przejmuj\u0105cej, wznosz\u0105cej si\u0119 progresji melodia osi\u0105ga kulminacj\u0119 na s\u0142owach \u201ehomo reus\u201d Mozart mia\u0142 wybuchn\u0105\u0107 gwa\u0142townym szlochem, odrzucaj\u0105c partytur\u0119 w ostatecznym ge\u015bcie kapitulacji. Wydaje si\u0119 jednak, i\u017c przy tak ostrym przebiegu choroby kompozytor musia\u0142 pozostawa\u0107 ju\u017c w\u00f3wczas w stanie p\u00f3\u0142przytomnym, a owa ostatnia dramatycznie opisana pr\u00f3ba to jedna z wielu fantastycznych legend, rozsnutych niczym paj\u0119cza sie\u0107 wok\u00f3\u0142 dzie\u0142a. Bezsporny jest jednak fakt, i\u017c po 8 taktach wspomnianej Lacrimosa r\u0119kopis rzeczywi\u015bcie urywa si\u0119.
\nModel dzie\u0142a jaki Mozart przyj\u0105\u0142 w swoim Requiem nawi\u0105zuje wprost do osiemnastowiecznego modelu austriackiej mszy \u017ca\u0142obnej, a bezpo\u015brednim pierwowzorem wydaje si\u0119 tu by\u0107 Requiem c-moll Micha\u0142a Haydna, skomponowane w roku 1771, dla uczczenia pami\u0119ci jedynej przedwcze\u015bnie zmar\u0142ej c\u00f3rki kompozytora. Mozart przej\u0105\u0142 od mniej znanego z Haydn\u00f3w struktur\u0119 ca\u0142o\u015bci, pomijaj\u0105c wzorem poprzednika tak wa\u017cne ogniwa w tradycji mszy \u017ca\u0142obnej jak Gradua\u0142, Tractus czy Libera me. Przeprowadzona przez wielu uczonych wnikliwa analiza ca\u0142o\u015bci r\u0119kopisu dzie\u0142a udowadnia niezbicie, \u017ce kompozytor skomponowa\u0142 w pe\u0142ni jedynie pierwsze ogniwo mszy: pos\u0119pny Introitus (Requiem Aeternam) z kontrastuj\u0105cym mi\u0119kkim solem sopranowym. Dalsze fragmenty \u2013 dynamiczna fuga Kyrie i wielow\u0105tkowa Sekwencja (bez Lacrimosa), oraz zmienne fakturalnie Ofertorium (Hostias) zosta\u0142y pozostawione w formie partytury wokalnej z do\u0142\u0105czon\u0105 parti\u0105 basu cyfrowanego, zawieraj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3\u0142y harmonii. Z wchodz\u0105cej w sk\u0142ad Sekwencji homofonicznej Lacrimosa zosta\u0142o, jak wiemy, tylko 8 pierwszych takt\u00f3w skre\u015blonych r\u0119k\u0105 Mozarta, \u0142\u0105cznie z instrumentacj\u0105. Wol\u0105 kompozytora by\u0142o podobno, by wie\u0144cz\u0105c\u0105 dzie\u0142o Komuni\u0119 (Lux eterna, Cum Sanctis tuis) skomponowa\u0107 do muzyki Introitu i fugi Kyrie, co w tradycji osiemnastowiecznej by\u0142o nader cz\u0119sto stosowane. Pozosta\u0142e trzy cz\u0119\u015bci mszy \u2013 uroczyste Sanctus z fug\u0105 Osanna, kantylenowe Benedictus i skupione Agnus Dei zosta\u0142y \u2013 je\u015bli wierzy\u0107 tradycji, stworzy\u0142 ucze\u0144 Mozarta Franz Xaver S\u00fcssmayr, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 uko\u0144czenia ca\u0142o\u015bci. Jak wynika z nowszych ustale\u0144 wdowa po kompozytorze Konstancja z pro\u015bb\u0105 o skompletowanie Requiem zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 najpierw nie do S\u00fcssmayra, ale do najbardziej do\u015bwiadczonego ucznia Wolfganga Amadeusa \u2013 Franza Jacoba Freyst\u00e4dtlera, kt\u00f3ry zinstrumentowa\u0142 fug\u0119 Kyrie i niczym w sztafecie przekaza\u0142 pa\u0142eczk\u0119 rekonstrukcji dzie\u0142a Josephowi Eyblerowi. Ten z kolei mia\u0142 zinstrumentowa\u0107 pi\u0119\u0107 cz\u0119\u015bci Sekwencji od Dies Irae do Confutatis. Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 na horyzoncie Mozartowskiego arcydzie\u0142a jest Maksymilian \u201eAbbe\u201d Stadler, wieloletni przyjaciel Wolfganga Amadeusa, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad Offertorium doko\u0144czon\u0105 ostatecznie przez S\u00fcssmayra. Wersja skompletowana przez uczni\u00f3w Mozarta, kompozytorsko uzupe\u0142niona przez S\u00fcssmayra szybko rozpocz\u0119\u0142a samodzielny \u017cywot koncertowy i do dzi\u015b pozostaje najcz\u0119\u015bciej prezentowan\u0105 form\u0105 dzie\u0142a. Problem autentyczno\u015bci Requiem powraca\u0142 jednak wielokrotnie, a ostrze szczeg\u00f3lnej krytyki spoczywa\u0142o na Sanctus \/Osanna, Benedictus oraz w mniejszym stopniu Agnus Dei. Powstawa\u0142y wi\u0119c nowe rekonstrukcje Mozartowskiej mszy \u017ca\u0142obnej, z kt\u00f3rych najbardziej przekonuj\u0105ce s\u0105 opracowania Duncana Druce\u2019a, Richarda Maundera i Roberta Levina.
\nMarcin Gmys<\/p>\n
Wolfgang Amadeus Mozart
\nRequiem<\/p>\n
Introitus
\n1. Wieczny odpoczynek racz im da\u0107, Panie,
\na \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista niechaj im \u015bwieci.
\nCiebie, Bo\u017ce, przystoi wielbi\u0107 hymnem na Syjonie;
\nTobie dope\u0142ni\u0105 \u015blub\u00f3w w Jeruzalem.
\nWys\u0142uchaj mojej modlitwy;
\ndo Ciebie przyjdzie ka\u017cdy cz\u0142owiek.<\/p>\n
Kyrie
\n2. Panie zmi\u0142uj si\u0119 nad nami.
\nChryste zmi\u0142uj si\u0119 nad nami.
\nPanie zmi\u0142uj si\u0119 nad nami.<\/p>\n
Msza\u0142 Rzymski, t\u0142um. Benedykty\u0144skie<\/p>\n
Sequentia
\n3. Dzie\u0144 on, dzie\u0144 gniewu Pa\u0144skiego
\n\u015awiat w proch zetrze, \u015bwiadkiem tego
\nDawid z Sybilla wszystkiego.
\nO jak wielki strach tam b\u0119dzie,
\nGdy sam B\u00f3g na tron zasi\u0105dzie
\nI roztrz\u0105sa\u0107 wszystko b\u0119dzie.<\/p>\n
4. Tr\u0105ba dziwny g\u0142os wydaj\u0105c,
\nGroby ziemskie przenikaj\u0105c,
\nWszystkich zbudzi pozywaj\u0105c,
\nWszystkich ogarnie zdumienie,
\nKiedy powstanie stworzenie
\nNa ostatnie rozs\u0105dzenie.
\nKsi\u0119gi spisane wystawi\u0105,
\nKt\u00f3re ka\u017cd\u0105 rzecz wyjawi\u0105,
\nZ czego na \u015bwiat dekret sprawi\u0105.
\nGdy tedy S\u0119dzia zasi\u0105dzie,
\nWszelka skryto\u015b\u0107 jawn\u0105 b\u0119dzie,
\nKa\u017ani \u017caden grzech nie zb\u0119dzie.
\nC\u00f3\u017c tam poczn\u0119 cz\u0142ek mizerny?
\nKto mi Patron b\u0119dzie wierny,
\nGdzie i \u015awi\u0119tych strach niezmierny.<\/p>\n
5. Kr\u00f3lu tronu straszliwego,
\nKt\u00f3ry zbawi\u0107 chcesz ka\u017cdego,
\nZbaw z \u0142aski i mnie grzesznego.<\/p>\n
6. Wspomnij, Jezu, Panie drogi,
\n\u017bem przyczyn\u0105 Twojej drogi,
\nNie zgub\u017ce mnie w on dzie\u0144 srogi.
\nSzuka\u0142e\u015b mnie spracowany,
\nOdkupi\u0142e\u015b krzy\u017cowany,
\nNiech nie gin\u0105 Twojej Rany.
\nS\u0119dzio, Bo\u017ce sprawiedliwy,
\nNim przyjdzie Tw\u00f3j s\u0105d straszliwy,
\nB\u0105d\u017a mi teraz lito\u015bciwy.
\nWzdycham jako obwiniony,
\nWstyd mnie za grzech pope\u0142niony,
\nB\u0105d\u017a mi, Bo\u017ce przeproszony.
\nTy\u015b Magdalenie odpu\u015bci\u0142,
\n\u0141otra\u015b do \u0142aski przypu\u015bci\u0142,
\nMnie nadziej\u0119 z nieba spu\u015bci\u0142.
\nPro\u015bba ma niegodna tego,
\nLecz Sam z mi\u0142osierdzia Swego
\nZbaw mnie od ognia wiecznego.
\nDaj mi miejsce z owieczkami,
\nNie od\u0142\u0105czaj mnie z koz\u0142ami,
\nNa prawicy staw z s\u0142ugami.<\/p>\n
7. Poha\u0144biwszy pot\u0119pionych,
\nW wieczny ogie\u0144 pos\u0105dzonych,
\nWe\u017a mnie do B\u0142ogos\u0142awionych.
\nProsz\u0119 duchem uni\u017conym,
\nSercem jak popi\u00f3\u0142 skruszonym,
\nB\u0105d\u017a mi do ko\u0144ca Patronem.<\/p>\n
8. Op\u0142akany ten dzie\u0144 b\u0119dzie,
\nKiedy z prochu si\u0119 dob\u0119dzie
\nNa s\u0105d straszny, cz\u0142ek mizerny.
\nB\u0105d\u017a mu, Bo\u017ce mi\u0142osierny.
\nDobry Jezu a nasz Panie
\nDaj im wieczne spoczywanie.<\/p>\n
T\u0142um. Ks. S. Grochowski, XVI w.<\/p>\n
Offertorium
\n9. Panie Jezu Chryste, Kr\u00f3lu Chwa\u0142y,
\nZachowaj dusze wszystkich wiernych zmar\u0142ych
\nod kar piekielnych i g\u0142\u0119bokiej czelu\u015bci.
\nWybaw je z lwiej paszcz\u0119ki,
\nNiech ich nie poch\u0142onie piek\u0142o,
\nNiech nie wpadaj\u0105 w ciemno\u015bci.
\nLecz chor\u0105\u017cy \u015bw. Micha\u0142
\nniech je stawi w \u015bwiat\u0142o\u015bci \u015bwi\u0119tej,
\nkt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b obieca\u0142e\u015b Abrahamowi i jego potomstwu.<\/p>\n
10. Sk\u0142adamy Ci, Panie, ofiary i mod\u0142y pochwalne
\na Ty je przyjmij za dusze, kt\u00f3re dzisiaj wspominamy.
\nSpraw, o Panie, niech przyjd\u0105 ze \u015bmierci do \u017cycia,
\nkt\u00f3re kiedy\u015b obieca\u0142e\u015b Abrahamowi i jego potomstwu.<\/p>\n
Sanctus
\n11. \u015awi\u0119ty, \u015bwi\u0119ty, \u015bwi\u0119ty Pan, B\u00f3g zast\u0119p\u00f3w.
\nPe\u0142ne s\u0105 niebiosa i ziemia chwa\u0142y Twojej
\nHosanna, na wysoko\u015bci.<\/p>\n
12. B\u0142ogos\u0142awiony, kt\u00f3ry idzie w imi\u0119 Pa\u0144skie,
\nHosanna, na wysoko\u015bci.<\/p>\n
Agnus Dei
\n13. Baranku Bo\u017cy, kt\u00f3ry g\u0142adzisz grzechy \u015bwiata,
\ndaj im odpoczynek.
\nBaranku Bo\u017cy, kt\u00f3ry g\u0142adzisz grzechy \u015bwiata,
\ndaj im odpoczynek wieczny.<\/p>\n
Communio
\n14.
\n\u015awiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista niechaj im \u015bwieci, o Panie,
\nW\u015br\u00f3d \u015awi\u0119tych Twoich na wieki,
\nbo jeste\u015b pe\u0142en dobroci.
\nWieczny odpoczynek racz im da\u0107, Panie,
\na \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista niechaj im \u015bwieci,
\nw\u015br\u00f3d \u015awi\u0119tych Twoich na wieki,
\nbo jeste\u015b pe\u0142en dobroci.<\/p>\n
Msza\u0142 Rzymski, t\u0142um. benedykty\u0144skie<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W ca\u0142ej wielowiekowej historii muzyki trudno o dzie\u0142o, kt\u00f3re nieodmiennie fascynuj\u0105c kolejne pokolenia meloman\u00f3w i muzyk\u00f3w wzbudza jednocze\u015bnie tyle sprzecznych emocji i kontrowersji. Mowa oczywi\u015bcie o Mozartowskim Requiem, kt\u00f3rego dzieje powstania spowija mg\u0142a tajemnicy, b\u0119d\u0105ca po\u017cywk\u0105 dla powstania wielu legend i teorii o niemal sensacyjnym wyd\u017awi\u0119ku. W\u0105tek napisanej przez Wolfganga Amadeusa mszy \u017ca\u0142obnej zaczyna si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-319","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-m"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":320,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319\/revisions\/320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}