Karol Szymanowski (1882-1937)
\nStabat Mater op. 53<\/b><\/p>\n
Kantata Stabat Mater uko\u0144czona zosta\u0142a na pocz\u0105tku roku 1926, lecz wykonana dopiero 11 stycznia 1929 w Filharmonii Warszawskiej pod dyrekcj\u0105 Grzegorza Fitelberga z solistami Stanis\u0142aw\u0105 Korwin-Szymanowsk\u0105 (siostr\u0105 kompozytora), Halin\u0105 Lesk\u0105 i Eugeniuszem Mossakowskim, pod nieobecno\u015b\u0107 chorego tw\u00f3rcy, przebywaj\u0105cego w sanatorium w Edlach w Austrii. Po wys\u0142uchaniu jej przez radio, Szymanowski pisa\u0142 o doznanym \u201ewielkim wzruszeniu\u201d.
\nGeneza tego dzie\u0142a przebieg\u0142a drog\u0105 nieoczekiwan\u0105: od impulsu danego przez ksi\u0119\u017cn\u0105 de Polignac, znan\u0105 mecenask\u0119 kultury, poprzez pomys\u0142 napisania \u201ech\u0142opskiego rekwiem\u201d, do zam\u00f3wienia warszawskiego przedsi\u0119biorcy i melomana Bronis\u0142awa Krystalla na requiem po\u015bwi\u0119conego jego zmar\u0142ej \u017conie. W kontekst wpisa\u0142a si\u0119 osobista tragedia kompozytora: \u015bmier\u0107 ukochanej siostrzenicy Alusi. Idea mszy za zmar\u0142ych wyewoluowa\u0142a w kierunku obrazu Mater Dolorosa pod krzy\u017cem. Uwa\u017caj\u0105c, i\u017c j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski utraci\u0142 swe walory uczuciowe, Szymanowski si\u0119gn\u0105\u0142 po polski przek\u0142ad J\u00f3zefa Jankowskiego, zachowuj\u0105cy dwadzie\u015bcia strof orygina\u0142u i rytmik\u0119 tr\u00f3jwierszy. Stwarzaj\u0105c tym samym polski odpowiednik \u0142aci\u0144skiego wzorca gatunku, po\u0142\u0105czy\u0142 melodyk\u0119 chora\u0142u gregoria\u0144skiego z intonacjami polskich pie\u015bni religijnych i ludowych, \u0142\u0105cz\u0105c warto\u015bci uniwersalne z narodowymi. Stabat Mater uznano za owoc \u201enajszlachetniejszej inspiracji\u201d, ujmuj\u0105ce pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 oraz r\u00f3wnowag\u0105 s\u0142owa i d\u017awi\u0119ku. Interpretowano je w kategoriach idea\u0142u muzyki narodowej, odczytuj\u0105c zarazem jako manifest osobistych uczu\u0107 religijnych kompozytora.
\n\u2219 Na ton smutku i lamentu nastraja instrumentalny wst\u0119p cz\u0119\u015bci pierwszej, rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 dwug\u0142osem fletu i klarnetu. \u015apiew sopranu Sta\u0142a Matka bolej\u0105ca…, oszcz\u0119dnie dobarwiony przez dopowiedzenia ch\u00f3ru, wprowadza w przestrze\u0144 rozgrywaj\u0105cego si\u0119 dramatu. Melodia \u2013 p\u0142ynna, czasami arabeskowa, szeroko-oddechowa \u2013 staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym \u015brodkiem wyrazu.
\n\u2219 Styl wzburzony i napi\u0119ty przynosi cz\u0119\u015b\u0107 druga I kt\u00f3\u017c, widz\u0105c tak cierpi\u0105c\u0105: baryton wspomagany jest przez ch\u00f3r, kt\u00f3ry wynosi \u015bpiew do poziomu dramatycznej kulminacji.
\n\u2219 Cz\u0119\u015b\u0107 trzecia, O Matko, \u017ar\u00f3d\u0142o wszechmi\u0142o\u015bci, wywiedziona zostaje z dwug\u0142osu klarnetu i altu solo. Cich\u0105 pro\u015bb\u0119 podejmuj\u0105 instrumenty, ch\u00f3r \u017ce\u0144ski i sopran, aby w kulminacyjnym momencie dramaturgii przeobrazi\u0107 j\u0105 w kategoryczn\u0105 eksklamacj\u0119, a nast\u0119pnie powr\u00f3ci\u0107 \u0142agodnym \u0142ukiem do stanu wyj\u015bciowego \u2013 niech z Tob\u0105 d\u017awign\u0119 b\u00f3l…
\n\u2219 Sercem utworu jest cz\u0119\u015b\u0107 czwarta, b\u0119d\u0105ca modlitewnym b\u0142aganiem: Spraw, niech p\u0142acz\u0119 z Tob\u0105 razem. \u015apiew ch\u00f3ru a cappella i nak\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na\u0144 solowe frazy sopranu i altu odsy\u0142aj\u0105 do religijnej muzyki renesansowej \u2013 oczyszczonej i skupionej na tym, co najwa\u017cniejsze z punktu widzenia przekazu tre\u015bci. Pochody pustych ascetycznych r\u00f3wnoleg\u0142ych kwint i tr\u00f3jd\u017awi\u0119k\u00f3w przypominaj\u0105 \u015bredniowieczne organum. Brzmienia z przesz\u0142o\u015bci \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z rozwi\u0105zaniami nowoczesnymi: koloryt archaiczny \u2013 modalny nabiera wsp\u00f3\u0142czesnych chromatycznych rumie\u0144c\u00f3w.
\n\u2219 Cz\u0119\u015b\u0107 pi\u0105ta przynosi zmian\u0119 charakteru. M\u0119skie postanowienie Panno s\u0142odka, racz mozo\u0142em (Allegro moderato), wsparte zostaje przez orkiestr\u0119 i ch\u00f3r, kt\u00f3ry momentami brzmi \u201erasowo\u201d, po Szymanowsku, czyli w duchu g\u00f3ralskim.
\n\u2219 W konkluzji dzie\u0142a \u2013 Chrystus niech mi b\u0119dzie grodem \u2013 zaanga\u017cowane zostaj\u0105 wszystkie \u015brodki wykonawcze, wzmacniaj\u0105 tym samym jego symboliczn\u0105 wymow\u0119. Ko\u0144cowy akord Cis-dur oddzia\u0142uje sw\u0105 jasn\u0105, wr\u0119cz fosforyzuj\u0105c\u0105 barw\u0105 \u2013 na jak\u017ce znacz\u0105cych s\u0142owach: Oczyszczonej w ogniu duszy glori\u0119 zgotuj, raj…
\nMa\u0142gorzata Janicka-S\u0142ysz<\/b><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Karol Szymanowski (1882-1937) Stabat Mater op. 53 Kantata Stabat Mater uko\u0144czona zosta\u0142a na pocz\u0105tku roku 1926, lecz wykonana dopiero 11 stycznia 1929 w Filharmonii Warszawskiej pod dyrekcj\u0105 Grzegorza Fitelberga z solistami Stanis\u0142aw\u0105 Korwin-Szymanowsk\u0105 (siostr\u0105 kompozytora), Halin\u0105 Lesk\u0105 i Eugeniuszem Mossakowskim, pod nieobecno\u015b\u0107 chorego tw\u00f3rcy, przebywaj\u0105cego w sanatorium w Edlach w Austrii. Po wys\u0142uchaniu jej przez […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-299","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-s-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":300,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299\/revisions\/300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}