Maurice Ravel (1875-1937)
\nGaspard de la nuit<\/b><\/p>\n
Gaspard de la nuit czyli Nocny Kacper, to tytu\u0142 poematu proz\u0105 francuskiego poety Aloysiusa Bertranda (1807-1841). By\u0142 on tw\u00f3rc\u0105 minorum gentium, ale wzorce jakie sobie obra\u0142 \u2013 pe\u0142ne niewyt\u0142umaczalnych zjawisk z pogranicza snu i jawy opowiadania E.T.A. Hoffmanna i E.A. Poe \u2013 zapewni\u0142y jego \u201efantazjom w stylu Rembrandta i Callota\u201d (jak g\u0142osi podtytu\u0142 Gasparda) pewn\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107. W 1908 roku do tego w\u0142a\u015bnie tekstu si\u0119gn\u0105\u0142 Ravel, kt\u00f3ry mia\u0142 w\u00f3wczas stworzy\u0107 jedno ze swoich najwi\u0119kszych arcydzie\u0142 fortepianowych.
\nPianistyczny Gaspard jest rodzajem trzycz\u0119\u015bciowej programowej suity, kt\u00f3rej ogniwa z jednej strony jednoczy na po\u0142y oniryczna tematyka literackiego pierwowzoru (ka\u017cda z cz\u0119\u015bci poprzedzona jest d\u0142ugim fragmentem poematu), a z drugiej \u2013 temat muzyczny, a w\u0142a\u015bciwie lejtmotyw, ka\u017cdorazowo silnie zmodyfikowany.
\n\u2219 Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza \u2013 utrzymana w tonacji Cis-dur Ondyna \u2013 za spraw\u0105 roz\u0142o\u017conych, jakby faluj\u0105cych akord\u00f3w przypomina momentami inny fortepianowy utw\u00f3r Ravela \u2013 Bark\u0119 na oceanie z cyklu Zwierciad\u0142a. Nie jest to z pewno\u015bci\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 przypadkowa, wszak syrena, kt\u00f3ra najpierw kusi podmiot liryczny programowego wiersza, by w zako\u0144czeniu znikn\u0105\u0107 bez \u015bladu w strugach deszczu sp\u0142ywaj\u0105cych po szybie okna, ju\u017c sam\u0105 sw\u0105 obecno\u015bci\u0105 ewokuje kontekst akwatyczny. A c\u00f3\u017c w ko\u0144cu lepiej w muzyce fortepianowej mo\u017ce imitowa\u0107 wod\u0119 od \u201erozpryskuj\u0105cych\u201d si\u0119 po ca\u0142ej klawiaturze roz\u0142o\u017conych akord\u00f3w?
\n\u2219 W Le Gibet (Szubienica) opis tytu\u0142owego narz\u0119dzia ka\u017ani spuentowa\u0142 Bertrand obrazem rozk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 na s\u0142o\u0144cu wisielca, kt\u00f3remu wt\u00f3ruj\u0105 \u017ca\u0142obne dzwony. Si\u0119gaj\u0105c po tradycyjnie kojarzon\u0105 z grobem tonacj\u0119 es-moll z obsesyjnie powtarzanym d\u017awi\u0119kiem b (\u201eko\u0142ysze\u201d si\u0119 on troch\u0119 na podobie\u0144stwo obracanego przez wiatr martwego nieszcz\u0119\u015bnika), Ravel sugestywnie zbudowa\u0142 aur\u0119 pot\u0119gowanej \u2013 z wersu na wers i taktu na takt \u2013 makabreski. Kompozytor nie przeoczy\u0142 muzycznego motywu Szubienicy. Dobiegaj\u0105cy z oddali klangor dzwon\u00f3w rezonuje u niego na ledwie s\u0142yszalnym poziomie pianissimo possibile pod postaci\u0105 z\u0142o\u017conych wielod\u017awi\u0119k\u00f3w, z kt\u00f3rych akustycznego t\u0142a na plan pierwszy wybijaj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142brzmienia trytonu (odwieczny symbol \u015bmierci).
\n\u2219 Scarbo (H-dur) jest surrealistyczn\u0105 wizj\u0105 pojawiaj\u0105cego si\u0119 demonicznego gnoma. Jego \u201einterwencje\u201d u Ravela ka\u017cdorazowo znaczone s\u0105 uruchamianiem repetycji d\u017awi\u0119k\u00f3w to w prawej, to w lewej r\u0119ce. Scarbo wraz z Ondyn\u0105 stawia wykonawcy ekstremalne wymagania techniczne. Nieustanna fluktuacja r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w faktury, a co z tym idzie ci\u0105g\u0142a zmienno\u015b\u0107 uk\u0142ad\u00f3w obu r\u0105k, kt\u00f3re tylko sporadycznie zyskuj\u0105 czas na przyzwyczajenie si\u0119 do jednej figury, sprawia, \u017ce po Gasparda si\u0119gaj\u0105 z powodzeniem tylko piani\u015bci obdarzeni \u2013 poza zawsze niezb\u0119dn\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 \u2013 i\u015bcie cyrkow\u0105 sprawno\u015bci\u0105.
\nMarcin Gmys<\/b><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Maurice Ravel (1875-1937) Gaspard de la nuit Gaspard de la nuit czyli Nocny Kacper, to tytu\u0142 poematu proz\u0105 francuskiego poety Aloysiusa Bertranda (1807-1841). By\u0142 on tw\u00f3rc\u0105 minorum gentium, ale wzorce jakie sobie obra\u0142 \u2013 pe\u0142ne niewyt\u0142umaczalnych zjawisk z pogranicza snu i jawy opowiadania E.T.A. Hoffmanna i E.A. Poe \u2013 zapewni\u0142y jego \u201efantazjom w stylu Rembrandta […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-271","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-r"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/271","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":272,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/271\/revisions\/272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}