Symfonia ta, kt\u00f3ra miano \u201eZegarowej\u201d wzi\u0119\u0142a od figury odmierzaj\u0105cej staccato rytm cz\u0119\u015bci wolnej, nale\u017cy do szeregu 12 arcydzie\u0142 zwanych \u201esymfoniami londy\u0144skimi\u201d. Ich znaczenie jest epokowe. S\u0105 to bowiem kompozycje przeznaczone na koncerty publiczne, gromadz\u0105ce setki s\u0142uchaczy w przestronnych wn\u0119trzach. Haydn \u015bmia\u0142o wi\u0119c si\u0119ga po dono\u015bne efekty instrument\u00f3w d\u0119tych i kot\u0142\u00f3w, dla kt\u00f3rych przeciwwag\u0119 musi zapewni\u0107 proporcjonalnie bogata obsada smyczk\u00f3w. Symfonie te brzmi\u0105 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c te, pisane dla orkiestry na dworze Esterh\u00e1zych. I co wa\u017cniejsze – w \u017cadnej z nich nie ma ju\u017c form prostych. Ka\u017cda z cz\u0119\u015bci, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c menueta, ukszta\u0142towana jest za pomoc\u0105 kunsztownych technik, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych prym wiedzie praca tematyczna i wyszukany kontrapunkt. Techniki te obejmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sfer\u0119 harmonii i rytmu, faktury i kolorystyki. Wszystko to umacnia\u0142o konstrukcj\u0119, czyni\u0105c j\u0105 zdoln\u0105 do przenoszenia coraz wi\u0119kszego \u0142adunku wyrazowego. R\u00f3wnie\u017c i w tej symfonii ma on swoj\u0105 wag\u0119.
\n\u2022 Kr\u00f3tki wst\u0119p (Adagio) w tonacji d-moll daje wiele do my\u015blenia. Pe\u0142zn\u0105ce to w g\u00f3r\u0119, to w d\u00f3\u0142 motywy, niskie rejestry i zmieniaj\u0105ce si\u0119 barwy sprawiaj\u0105, \u017ce inaczej spogl\u0105damy na \u017cywe, pe\u0142ne wigoru Presto. Kontrast tempa jest tak silny, \u017ce mamy wra\u017cenie jakby tw\u00f3rca po\u015bpiesznie pragn\u0105\u0142 zatrze\u0107 pos\u0119pny nastr\u00f3j. Ale r\u00f3wnie\u017c i tu dominuj\u0105 gamowe przebiegi w obu kierunkach, tyle \u017ce ju\u017c nie pe\u0142zn\u0105, a \u015bmigaj\u0105, za\u015b konsekwentna praca tematyczna rozrzuca je po ca\u0142ym utworze, nape\u0142niaj\u0105c go nieustannym ruchem.
\n\u2022 Cz\u0119\u015b\u0107 druga (Andante) jest cyklem wariacji, jak zwykle u Haydna nienumerowanych, przep\u0142ywaj\u0105cych jedna w drug\u0105. \u201eZegarowy\u201d temat zrazu tchnie spokojem, ale jego przekszta\u0142cenia rozwijaj\u0105 bardzo szeroki wachlarz nastroj\u00f3w. Burzliwe tutti przeplataj\u0105 si\u0119 z wariacjami wykonywanymi przez flet, ob\u00f3j, fagot i skrzypce, w miarowe tykanie wplataj\u0105 si\u0119 trzydziestodw\u00f3jkowe pasa\u017ce i szeregi punktowanych rytm\u00f3w, temat czasem brzmi jak kuranty a czasem jak pie\u015b\u0144 przy kielichu, barwy zmieniaj\u0105 si\u0119 jak w kalejdoskopie. Nie ma tu \u015bladu schematu, w og\u00f3le niczego, co mo\u017cna by przewidzie\u0107.
\n\u2022 Menuet (Allegretto) nie jest tu ju\u017c ta\u0144cem – ani dworskim, ani ch\u0142opskim. To samoistny gatunek, od kt\u00f3rego droga wiedzie bezpo\u015brednio do scherza. Oczywi\u015bcie s\u0105 tu elementy taneczne \u2013 motyw krok\u00f3w zako\u0144czony tupni\u0119ciem i motyw wiruj\u0105cy, ale oba rozwijaj\u0105 si\u0119 na spos\u00f3b symfoniczny. Sporo tu typowo Haydnowskich przesuni\u0119\u0107 akcent\u00f3w wywo\u0142anych kapry\u015bnymi zmianami kierunku melodii. Najbardziej daj\u0105 o sobie zna\u0107 w Trio, gdzie wiruj\u0105ca melodia fletu unosi si\u0119 ponad prosto zrytmizowanym burdonem smyczk\u00f3w aby nagle urwa\u0107 si\u0119 pod ci\u0119\u017carem niespodziewanego fortissimo ca\u0142ej orkiestry, kt\u00f3ra zreszt\u0105 pod koniec podejmuje temat fletu nadaj\u0105c mu uroczyste brzmienie. To s\u0105 w\u0142a\u015bnie efekty obliczone na wielkie zespo\u0142y w wype\u0142nionych publiczno\u015bci\u0105 salach. Przejmie je Beethoven.
\nFina\u0142 (Vivace) opiera si\u0119 na jednym tylko temacie wprowadzonym piano przez smyczki i zaraz potem przekszta\u0142canym w kilku d\u0142u\u017cszych epizodach tutti wype\u0142nionych intensywnym ruchem. Praca tematyczna trwa tu nieustannie, wybiegaj\u0105c daleko poza ramy przetworzenia, kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 uj\u0119ciem w tonacji d-moll, i anga\u017cuj\u0105c technik\u0119 fugowan\u0105 (pocz\u0105tek repryzy). Z tym wszystkim Fina\u0142 nie sprawia wra\u017cenia utworu \u201euczonego\u201d \u2013 jest prawdziw\u0105 emanacj\u0105 fantazji i si\u0142y tw\u00f3rczej, przekonuj\u0105c\u0105 – bo wspart\u0105 podziwu godnym mistrzostwem.
\nMaciej Negrey<\/b><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Symfonia ta, kt\u00f3ra miano \u201eZegarowej\u201d wzi\u0119\u0142a od figury odmierzaj\u0105cej staccato rytm cz\u0119\u015bci wolnej, nale\u017cy do szeregu 12 arcydzie\u0142 zwanych \u201esymfoniami londy\u0144skimi\u201d. Ich znaczenie jest epokowe. S\u0105 to bowiem kompozycje przeznaczone na koncerty publiczne, gromadz\u0105ce setki s\u0142uchaczy w przestronnych wn\u0119trzach. Haydn \u015bmia\u0142o wi\u0119c si\u0119ga po dono\u015bne efekty instrument\u00f3w d\u0119tych i kot\u0142\u00f3w, dla kt\u00f3rych przeciwwag\u0119 musi zapewni\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-215","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-h"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions\/216"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}