W tw\u00f3rczo\u015bci Dvo\u0159\u00e1ka Kwintet A-dur oznacza kolejny powr\u00f3t do inspiracji czesk\u0105 muzyk\u0105 ludow\u0105, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142 on od dziecka i to praktycznie, grywa\u0142 bowiem w kapeli mistrza Liehmanna w mie\u015bcie Zlonice. Ale nie jest to ju\u017c etap Ta\u0144c\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, napisanych wy\u0142\u0105cznie pod presj\u0105 berli\u0144skiego wydawcy Simrocka (Dzi\u0119ki, Fritz!). Dvo\u0159\u00e1k ma ju\u017c za sob\u0105 takie arcydzie\u0142a jak Stabat Mater i VII Symfonia, cieszy si\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0105 i pisze tylko to, co sam zamierzy. Na muzyk\u0119 ludow\u0105 patrzy teraz przenikliwym okiem dojrza\u0142ego tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry dba o rozw\u00f3j swego rzemios\u0142a. Zaprowadzi go to w ko\u0144cu do Tria fortepianowego op. 90 zwanego \u201eDumkami\u201d, jedynego w swoim rodzaju dzie\u0142a, w kt\u00f3rym spos\u00f3b potraktowania ludowego tworzywa bli\u017cszy jest Bart\u00f3kowi ni\u017c jakiemukolwiek XIX-wiecznemu tw\u00f3rcy. Jednak ju\u017c w trakcie pisania Kwintetu kompozytor spostrzeg\u0142, \u017ce klasyczne formy staj\u0105 si\u0119 dla\u0144 zwolna bezu\u017cyteczne.
\n\u2022 Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza \u2013 Allegro ma non tanto \u2013 tylko to potwierdza. S\u0105 tu dwie wielkie grupy tematyczne, z kt\u00f3rych pierwsz\u0105 otwiera melodia tak wielkiej urody, \u017ce niejeden wykonawca popada tu w emocjonaln\u0105 przesad\u0119. Pojawia si\u0119 ona dwukrotnie: wpierw w wiolonczeli, p\u00f3\u017aniej w skrzypcach, a za ka\u017cdym razem przerwana jest kontrastuj\u0105cymi epizodami w moll; ten drugi, to nies\u0142ychanie \u017cywio\u0142owy taniec. Druga grupa temat\u00f3w skupiona jest wok\u00f3\u0142 stylizowanego w\u0105tku polki, bardziej jednak balladowo-narracyjnej ni\u017c tanecznej. W przetworzeniu wszystkie my\u015bli zderzaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 w niezwyk\u0142ych konfiguracjach po\u015br\u00f3d wci\u0105\u017c zmieniaj\u0105cej si\u0119 harmonii i faktury a wspania\u0142e efekty brzmieniowe zacieraj\u0105 linie formalnych podzia\u0142\u00f3w opanowuj\u0105c tak\u017ce repryz\u0119 i kod\u0119. Nie wiadomo co bardziej podziwia\u0107 \u2013 czy niepowstrzyman\u0105 inwencj\u0119, czy absolutn\u0105 swobod\u0119 w dysponowaniu \u015brodkami technicznymi.
\n\u2022 Cz\u0119\u015b\u0107 druga \u2013 Andante con moto \u2013 jest dumk\u0105 (nie ka\u017cda wolna cz\u0119\u015b\u0107 u Dvo\u0159\u00e1ka ni\u0105 jest!). Otwieraj\u0105cy j\u0105 motyw fortepianu zaczerpn\u0105\u0142 Dvo\u0159\u00e1k z jednej ze swych pie\u015bni, ale jest on niemal identyczny z owym \u201esfinksem\u201d wprowadzaj\u0105cym marsz w 2. cz\u0119\u015bci Kwintetu fortepianowego Es-dur Schumanna; Andante Dvo\u0159\u00e1ka ma zreszt\u0105 t\u0105 sam\u0105, rondow\u0105 form\u0119. Temat dumki, pe\u0142en bezbrze\u017cnego \u017calu, ma rysy niemal archaiczne, co wynika z \u201emodalizuj\u0105cej\u201d skali i u\u017cycia wielkiej seksty w moll. Klimat rozja\u015bnia nowa, rozlewna melodia i jej jeszcze bardziej urodziwa, cho\u0107 skromniejsza, molowa wersja, akompaniowana pizzicatami. Centralny epizod jest \u017cywio\u0142owym ta\u0144cem, bardzo podobnym do tego z 1. cz\u0119\u015bci, tyle \u017ce jeszcze bardziej ognistym, przerwanym nagle powrotem tematu dumki. Forma zamyka si\u0119 symetrycznie \u2013 powracaj\u0105 melodie poprzednio ju\u017c s\u0142yszane a zako\u0144czenie piecz\u0119tuje dumka i wspomnienie czo\u0142owego motywu, kt\u00f3ry tu nabiera zdecydowanie balladowego wyd\u017awi\u0119ku.
\n\u2022 Scherzo (Furiant). Molto vivace – jest bardzo wdzi\u0119czn\u0105 i efektown\u0105 stylizacj\u0105 tego ognistego ta\u0144ca czeskiego, tym razem troch\u0119 \u201eucywilizowan\u0105\u201d, bo przypominaj\u0105c\u0105 bardzo szybkiego walca. Prym wiedzie fortepian, kt\u00f3rego faktura jest \u2013 jak zawsze u Dvo\u0159\u00e1ka \u2013 niezbyt wygodna dla pianisty. W spokojnym triu wiruj\u0105cy motyw scherza odgrywa rol\u0119 ritornela. Zar\u00f3wno tu, jak i w drugim temacie scherza ka\u017cde s\u0142owia\u0144skie ucho odnajdzie co\u015b bardzo swojskiego.
\n\u2022 Finale. Allegro utrzymane jest w rytmie polki \u2013 w g\u0142\u00f3wnym temacie radosnej i ognistej, w pobocznym za\u015b \u2013 refleksyjnej. Powa\u017cniejszy ton pobrzmiewa tak\u017ce w epilogu. Centrum wydarze\u0144 stanowi tu przetworzenie, pe\u0142ne ruchu i niewymuszonej wirtuozerii. Przed ko\u0144cem s\u0142uchacza dopada nieoczekiwanie chwila zadumy \u2013 w zwolnionym tempie temat polki brzmi jak liryczne wspomnienie, aby ur\u00f3\u015b\u0107 naraz w podnios\u0142ym, lecz radosnym zako\u0144czeniu.
\nKwintet op. 81 mia\u0142 swe prawykonanie 6 stycznia 1888 roku w Pradze.
\nMaciej Negrey<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W tw\u00f3rczo\u015bci Dvo\u0159\u00e1ka Kwintet A-dur oznacza kolejny powr\u00f3t do inspiracji czesk\u0105 muzyk\u0105 ludow\u0105, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142 on od dziecka i to praktycznie, grywa\u0142 bowiem w kapeli mistrza Liehmanna w mie\u015bcie Zlonice. Ale nie jest to ju\u017c etap Ta\u0144c\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, napisanych wy\u0142\u0105cznie pod presj\u0105 berli\u0144skiego wydawcy Simrocka (Dzi\u0119ki, Fritz!). Dvo\u0159\u00e1k ma ju\u017c za sob\u0105 takie arcydzie\u0142a jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-113","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-d"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=113"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":326,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113\/revisions\/326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beethoven.org.pl\/encyklopedia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}